کدخبر : 143640
چهارشنبه ۲۱ شهریور ۱۳۹۷ - ۱۲:۰۰
فاقددیدگاه
پرینت

پاسداشت شهدای کربلا در شب‌های دهه عاشورا

جنوب پرس: آداب و رسوم مردمان عرب خوزستان در پاسداشت شهدای کربلا دیدنی و شنیدنی است.

به گزارش جنوب پرس ، دهه نخست ماه محرم و یا به تعبیری نزد مردم عرب خوزستان «عاشور» ، فرهنگ‌ها، آداب و سنت‌های کهنی از خود به جای گذاشته که هرکدام از آنها، رسوم متعلق به خود و حزنی جداگانه اما برگرفته از واقعه کربلا در سال ۶۱ هجری را دارد.

ماه محرم به واسطه وقوع مصائب بسیار بر سر اهل بیت پیامبر اسلام و تحمل آن نزد یاران با وفای حسین بن علی(ع) چشم هر شیعه‌ای را مالامال از قطرات اشک می‌کند، اشک‌هایی که برای هر کدام از شهدای کربلا از سوز و ارادت خاصی برخوردار است.

مردم این منطقه هر شب از شب‌های دهه نخست محرم را با یاد یکی از شهدای کربلا سر کرده و در عزای ایشان، نوحه و عزا و ماتم‌هایی سر می‌دهند که در این نگارش، گریزی به برخی اشعاری که شاعران شیعه برای شهدای کربلا سروده‌اند نیز، خواهیم زد.

مسلم بن عقیل

مسلم، پیام‌آور سالار شهیدان در سرزمین نینوا بود و با خیانت کوفیان بر وی، شهادت او کمی پیش‌تر از حادثه کربلا رخ داد که بر این اصل، شب نخست ماه محرم به پاس فداکاری و جان فشانی‌های این سفیر شهید مسیر شهادت شب حضرت مسلم بن عقیل نام نهاده شده است.

ایشان نزد مردم عرب خوزستان الگویی بارز از محبت و وفاداری به اهل بیت پیامبر است، او عاشقی دل باخته بود که تا آخرین لحظه از عشق پاک خود به حسین(ع) دست بر نداشت و در اوج بی وفایی کوفیان به مولایش وفادار ماند.

در شبی که به نام این شهید سعید نام‌گذاری شده است، تکایا نوحه‌هایی با مضمون شهادت مسلم بن عقیل برای عزاداران پخش می‌کنند و نوحه خوان‌ها در حسینیه‌ها برای جلب همراهی سینه‌زنان، اشعاری در مدح وی می‌خوانند.

اشعار و مدایح حزن‌انگیز بسیاری توسط شعرای عرب، برای ورود مظلومانه امام حسین (ع) و یاران با وفایش به سرزمین نینوا سروده شده است.

ورود به کربلا

امام حسین(ع) روز دوم محرم سال ۶۱ هجری قمری، به سرزمین نینوا وارد شد، به همین خاطر روز دوم محرم، روز ورود به کربلا نام‌گذاری شده است.

روز دوم نمادی بر پایداری اباعبدالله الحسین(ع) به مکتب اسلام است که در راستای حفظ آن و هویدا ساختن حق بر باطل، از همان آغاز حرکت با حوادث گوناگونی روبه رو شد که می‌توان به بی‌وفایی کوفیان  تا تعقیب شدن از سوی سپاهیان دشمن اشاره کرد و  با این حال از ادامه راه منصرف نشد و هم چنان استواری ورزید، حسین(ع) آموزگاری بزرگ برای راه پایداری است.

کربلا خود شعری سوزناک است که به شاعران زمانه درس‌ها و سوژه‌های بسیاری سپرد تا آیندگان را از حال مظلومان آن روز سرزمین طف باخبر سازند، همانگونه که شاعری در وصف ورود ایشان به این سرزمین، اینگونه سرود؛

کرْبَلا، لا زِلْتِ کَرْباً وَبَلا، ما لقی عندک آل المصطفى

کَمْ عَلى تُرْبِکِ لمّا صُرّعُوا، مِن دَم سال و مِن دَمع جرى

حضرت رقیه(س)

رقیه(س) دردانه سه ساله حسین بن علی(ع) است، نام مبارک ایشان در برخی کتب تاریخی و مقاتل نقل شده است و برخی دیگر مانند ریاض الاحزان از او با نام فاطمه صغری یاد کرده اند.

رقیه(س) در روز سوم صفر سال ۶۱ هجری قمری، در سفر اهل بیت به شام از دنیا رفته، بدون شک نام‌گذاری سومین شب از دهه سوزناک ماه محرم، بی ارتباط به وفات دخت با معرفت امام حسین (ع) نیست.

ایشان الگویی صحیح برای تربیت هم‌سالان خود است چنانچه با تدبر در جملات کوتاهی هنگام دیدن سر بریده پدر به زبان آورده که به خوبی می‌توان دریافت که این کودک از چه معرفت والایی برخوردار بوده است.

چه سزاوار است که مدح وی اینگونه سرائیده‌اند، شعرا؛

نـوّر جمـالک یـا بـدُر و خـل الخرابه تستر
وادری انته ماناسی وتجی بحلام اطفالک تفتر

ویلی لو رادتّـک طفلـه هالحـاله مـا تتصور
و دمعت رقیه من تهل لـون الفـلک یتغیر

حر، اولین شهید واقعه کربلا

گر چه شب چهارم را به فرزندان حضرت زینب(س) نیز منسوب کرده‌اند اما، حربن یزید ریاحی الگوی توبه و حقیقت جویی است، او در آغاز برخورد با امام حسین(ع) چنین جایگاه وارسته‌ای نداشت و طبق گفته خود مأمور بود و معذور! اما ادب و تواضع حر در مقابل سالار شهیدان، سبب رهایی او شد. حر با ژرف بینی، حق را بر باطل ترجیح داد و پیشانی پشیمانی بر سجده‌گاه توبه فرود آورد، حر، جذاب‌ترین الگوی توبه برای خطاکاران است.

زهیر و حبیب و عبدالله ..

شب پنجم  نیز  میان چند شهید کربلا مشترک است، این شب به حبیب بن‌مظاهر و حضرت عبدالله بن حسن کودک هشت ساله امام مجتبی (ع) نیز منسوب است.

در روایات آمده که امام حسین (ع) در غم شهادت حبیب بن مظاهر از عمق جان گریست.

عبدالله(ع) در شمار آخرین شهیدانی بود که پیش از شهادت امام حسین(ع) در ظهر عاشورا به شهادت رسید.

و اما زهیر، او الگوی عاشقی کربلاست، او تا چند روز پیش از دیدار حسین(ع) هراس داشت، اما پس از آن که به خیمه امام گام نهاد، هراسش به عشقی جاودانه بدل شد.

بارقه نگاه حسین(ع) چنان در جانش اثر کرده بود که از همه هستی خود گذشت و از دنیا و خانمان گسست، او در این راه چنان پیش رفت که به یکی از فرماندهان سپاه آن حضرت تبدیل شد.

این شب آرامشی همچون پیش از طوفان به خود دارد و عزاداران هنوز گرمای مصیبت اهل بیت حسین را لمس نکرده‌اند.

از شب ششم، عاشور حال و هوای دیگری به خود می‌گیرد و روضه سید الشهدا از حرارت بیشتری برخوردار می‌شود، تکایای بیشتری دسته جات خود را روانه خیابان‌ها می کنند و نذری پزان نذرداران نیز آغاز می‌شود.

عرس القاسم

شبی که مزین است به نام حضرت قاسم(ع)، رعنای تازه داماد دشت کربلا که آمده تا سالگشت توسل به امر پیامبر را در سرزمین نینوا کنار حسین و یارانش باشد.

این شب معروف است به شب نوجوانان عاشورایی، شب روضه قاسم بن الحسن(ع). مردان عرب در این شب ردای سپید بر تن می‌کنند و محزون در غم این نوجوان شهید بر سینه می‌کوبند و زنان، با رویی پوشانده و سینی‌هایی مملو از شیرینی، به یادمان می‌آورند که راه حسین، عشقی جاودان تر از عشق به دنیا و زندگی‌ست و ما تنها امانت‌دار سنت‌های حسنه هستیم.

شبی که جوانان در عزای یادگار امام مجتبی، از عمق جان می‌گریند و با تمام دل سینه زنی می‌کنند.

«عرس القاسم» یادآور نو داماد کربلا، حضرت قاسم فرزند امام حسن (ع) است که صحنه‌های کم‌نظیری در این شب به وقوع می‌پیوند.

اعراب جنوب خوزستان همواره جوانان را فرزندان رشید و امید آینده عشایر خود می‌دانند و از همین روی، شب هشتم که مزین است به نام یکی از شهدای جوان کربلا، با سوز و حزن وصف‌ناپذیری انجام می‌پذیرد.

در مراسم «عرس القاسم» یا عروسی حضرت قاسم(ع) که یکی از خانه‌ها به صورت نذری میزبانی آن را بر عهده می‌گیرد «کله» (هجله)در آن نصب می‌شود و هنگام مراسم زنان‌ عرب سینی‌های پر از شیرینی و میوه خود را در تاریکی مطلق که فقط شمع‌های سینی روشن هستند به دور «کله» می‌چرخانند و سایر زنان با سینه‌زنی و «کل زدن» آنها را همراهی می‌کنند.

برخی از زنها که باردار نمی‌شوند یا برخی دختران برای باز شدن بختشان برای لحظاتی در «کله» می‌نشینند تا به مرادشان برسند، بعضی زنان نیز طوری که میزبان عزاداری متوجه نشود از آن خانه وسیله ای مثل فنجان یا نعلبکی را می‌برند تا اگر سال آینده به مرادشان برسند تعداد بیشتری فنجان برای خانه میزبان عزاداری هدیه بگیرند.

«عرس القاسم» در بین مراسمات ماه محرم، از سوزناک‌ترین مراسم‌ها و شب‌های دهه عاشورا است و اعراب سعی در بازسازی تازه دامادی می‌کنند که برای حفظ دین و کیان خود به جنگ کفر می‌رود و جوانی خود را فدای اسلام و امام خویش می‌کند، این صحنه‌ها غالباً بی‌اختیار اشک از دیده حضار جاری می‌کند و مظلومیت امام مظلوم شیعیان و یاران باوفاش را یادآور می‌شود.

شب نوجوانان عاشورایی، شب روضه قاسم بن الحسن(ع). وقتی امام حسین(ع) سخن از شهادت یارانش به میان آورد، نوجوان سیزده ساله کربلا از عمو پرسید: عموجان آیا من نیز به فیض شهادت نائل می‌شوم؟ امام او را به سینه چسباند و فرمود: فرزندم مرگ را چگونه می‌بینی؟ قاسم پاسخ داد: شیرین‌تر از عسل!

شهادت طلبی قاسم(ع) و پا فشاری او برای رسیدن به مقصود، زیباترین الگو را برای رهروان خط سرخ شهادت رقم زد.

کو علی اصغر من..

علی اصغر(ع) فرزند کوچک امام حسین(ع) و حضرت رباب دختر امرءالقیس است که با تیر سه شعبه حرمله بن کاهل اسدی به شهادت رسید.

مصیبت علی اصغر(ع) برای حسین(ع) جان فرسا بود چنان که گریست و به خداوند عرض کرد: خدایا خودت میان ما و این قوم داوری کن، آنان ما را فرا خواندند تا یاری کنند ولی برای کشتن ما کمر بسته‌اند.

حسین(ع) بهترین الگوی پایداری و رضایت است، وی پس از تحمل شهادت همه یاران و جوانانش، کودک شیرخوار خود را به میدان آورد.

این شب نزد عرب‌های خوزستان نیز، یکی از غم‌انگیزترین روایات کربلاست که نحوه عزاداری‌ها، اهدای نذورات و اشک‌های از گونه سرازیر شده  شیعیان حسین، خود مهر تأییدی است بر ارادت خالص پیروان راهش در این منطقه.

در این شب، چه بسیار گهواره‌ها که در پس تکایا برای نشان دادن مظلومیت طفل سه ماهه سالار شهیدان به راه می‌افتد و چه بسیار کودکانی که در با لباس‌های سبز رنگ، آرام در آغوش خود آرمیده‌اند، اما این اصغر حسین است که تشنه، نیزه حرمله را نوش می‌کند.

کو علی اکبر من..

در شب هشتم که متعلق به جوان رعنای اباعبدالله «علی اکبر» دلاور است، در این شب شور خاصی نزد جوانان غیور طوایف و عشایر برپاست و تکیه داران، با بازسازی تمثال مبارک حضر علی اکبر، سعی در نشان دادن پرپر شدن نوگلی هستند که یار و غم‌خوار حسین در دشت بلا بود.

 علی اکبر، جوانی جنگجو، شجاع و دلاور بود که حسین در شهادت وی، غصه‌ها خورد.

شب تاسوعا

ستاره ۳۴ ساله آسمان کربلا و بزرگ‌ترین یار و یاور حسین(ع)، عباس یعنی چهره درهم کشیده و این نام نشان از صلابت و توانمندی سقای کربلا دارد، او فرزند علی(ع) و برادر حسین(ع) بود، اما هرگز برادر خود را به نام صدا نزد.

عباس(ع) این ادب و فروتنی را تا لحظه آخر بر خود واجب می‌دانست. او بهترین اسوه رشادت بود، چرا که پرچم دار سپاه بود و پرچم را به دست رشیدترین و شجاع ترین افراد لشگر می‌سپارند.

در روایات آمده حسین (ع) در واقعه کربلا دو مرتبه از فرط دلشکستگی گریست، یکی هنگامه شهادت حبیب، فرمانده سپاهش و دیگر وقت شهادت عباس، علمدار سپاهش..

او به اندازه‌ای محو یار شده بود که بر امواج دل انگیز آب روان، لب‌های خشکیده محبوب خود را در نظر آورد و داغ تشنگی را از یاد برد.

رشادت، وفاداری و فروتنی عباس(ع) یکی دیگر از برگ‌های زرین عاشورا است که همه را به شگفتی واداشته است.

در شبی که به نام علمدار کربلا و سقای دشت نینوا نام‌گذاری شده است، مردم عرب خوزستان با در دست داشتن بیرق‌های سبز رنگ، یاد یار وفادار امام حسین (ع) را گرامی می‌دارند و در ستایش او، چه مدایحی سر می‌دهند و چه نذوراتی را از حضرتش به واسطه داشتن آقایی چون عباس طلب دارند.

عباس اعتنه لحسین اوعینه ابدمع هماله
ناده یا ابوالسجاد حملک اناشیاله
انته الحیل بزنودی اوسم الفزع وسلاله

عباس اعتنه لحسین اوعینه منلدمع تجری
گله یاابوالسجادانته ابحالتی تدری
انه الی کفلت زینب اوگلت الوالدی عندی

عاشورا
شب حسین بن علی(ع) الگوی آزادگان جهان، اسوه شهامت، ایثار، بردباری، تسلیم، رضا، وفا، فروتنی، شجاعت و پایداری از امواج اقیانوس بی منتهای حسین(ع) است.

اگر این قیام چنین درون مایه ارزشمندی از فضایل انسانی را نداشت، این گونه بر پیشانی تاریخ نمی‌درخشید، عاشورا این گونه توانست حصار زمان و مکان را درهم بشکند و تاریخ را درنوردد.

در شب دهم دهه نخست ماه محرم، شبی که خلوت حسین و یارانش گوش تاریخ را کر کرده و چشمان زمان را گریانده است، مردم این منطقه نیز با حزنی فراوان، احترامی مثال زدنی و جدیت در عمل به عزاداری سرور و سالار شهیدان خود می‌پردازند.

این شب، همواره از پر ازدحام‌ترین شب‌های سال به شمار می‌رود و مردم تا سپیده‌دم یا در عزای مولای خویش هستند، یا مشغول تهیه غذای نذری و یت در تدارک پیش‌نیاز اعمال ظهر عاشورا.

مردم عرب خوزستان همواره اعتقاد راسخی به شب دهه داشته و آن را فرصتی بی جایگزین برای  توسل به اهل بیت و معرفت سیدالشهدا می‌دانند.

مراسم سینه‌زنی در این شب معمولا دیرتر از سایر شب‌ها آغاز می‌شود و طبیعتاً تا پاسی از شب نیز ادامه پیدا می‌کند.

عاشورا برای این مردمان، حلقه‌ای جدایی ناپذیر از باورهای دینی ایشان محسوب می‌شود و گاهاً از ان به عنوان نمادی برای افتخار و اتحاد شیعه یاد می‌شود، همانگونه که اربعین در سال‌های اخیر فرصتی برای وصل شیعیان بین دو کشور هم کیش ایران و عراق شده است.

در عاشورا، هر تکیه برای خود مقتلی صورت داده و پیش از آن نیز به بازسازی صحنه‌های مربوط به واقعه کربلا اهتمام می‌ورزند، صحنه‌هایی که با بضاعتی اندک، اما مملو از شور حسینی و تصاویری حزن‌انگیز همراه است.

دهه نخست عاشورا فرصتی‌ست مغتنم برای عاشقان حسین که اتفاقا از زبانی واحد با اهل بیت رسول الله برخوردارند و عمدتاً دارای فرهنگی واحد نسبت به اعراب سایر ملل در طول تاریخ هستند که این موضوع باعث شده تا درک بیشتری از وقایع صورت گرفته در واقعه نینوا داشته و  مصائبی که بر سر خاندان حسین نازل شده، برای ایشان ملموس‌تر باشد.

العـــلـه عــاف العله شانه ورحلک
وزمانک ما صـــفــه ساعه ورحلک
تــگـــطَّع جســـمک الطاهر ورحلک
تـــوزع شـــمله مـــا بـین آل امیه

روز عاشورا نیز، پایانی بر سوگواری مردم عرب منطقه نیست، آنان در صبح این روز، کمر همت به زیارت مقدسات، بازسازی واقعه کربلا، مقتل خوانی و پذیرایی از عزاداران می‌کنند . بعدازظهر همان روز، راهپیمایی عاشورایی به راه می‌اندازند و در عزای حسین با پای برهنه لبیک گویان کوی . برزن را از صوت یا حسین پر طنین می‌سازند.

چراغ تکایا بعد از ظهر عاشورا خاموش می‌شود و چراغ‌های سرخ رنگ در شام غریبان سالار شهیدان روشن خواهد ماند و این نشان از خاموشی خیمه‌ها در سرخی خون شهیدان کربلا دارد و چه حال و هوای عجیبی در آن ساعات شهر به خود می‌گیرد.

گزارش: علی دایلی

منبع:فارس

اشتراک گذاری:
مطالب مرتبط
دیدگاه شما